Na czym polega?

Termin integracja sensoryczna określa prawidłową organizację wrażeń sensorycznych (bodźców) napływających przez receptory.
Jest procesem, dzięki któremu mózg otrzymując informację ze wszystkich systemów zmysłowych, dokonuje ich segregacji, rozpoznania, interpretacji i integracji z wcześniejszymi doświadczeniami.

Integracja sensoryczna rozpoczyna się już w okresie płodowym i trwa do ok. 7 roku życia (po 7 roku życia na pożądane efekty trzeba pracować nieco dłużej – jest to związane z plastycznością neuronalną). Nierozwinięcie określonych umiejętności w kolejnych stadiach rozwoju powoduje powstawanie trudności w funkcjonowaniu i zachowaniu dziecka.

Plastyczność neuronalna

czyli zdolność mózgu do zmian i modyfikacji. Dokonuje się przez całe życie, ale znacznie większa jest u młodszych dzieci. Plastyczność mózgu ma zasadnicze znaczenie dla terapii integracji sensorycznej, gdyż zakłada możliwość zmian w obrębie systemu nerwowego pod wpływem kontrolowanego dopływu bodźców sensorycznych.

Systemy sensoryczne

Najważniejszymi systemami sensorycznymi są system przedsionkowy, proprioceptywny i dotykowy. Zaczynają one pracować bardzo wcześnie, jeszcze w okresie prenatalnym. Ich prawidłowe funkcjonowanie wpływa na pracę pozostałych zmysłów, przyczynia się do rozwoju napięcia mięśniowego, koordynacji ruchowej, reakcji równoważnych, ruchów oczu, świadomości ciała.

Terapia integracji sensorycznej określana jest mianem
„naukowej zabawy”

Podczas zajęć dziecko huśta się w hamaku, toczy w beczce, czy jeździ na deskorolce. Przez zabawę przyjemną i interesującą dla dziecka dokonuje się integracja bodźców zmysłowych oraz doświadczeń płynących do ośrodkowego układu nerwowego, co pozwala na lepszą organizację działań.

Terapia SI nie jest uczeniem konkretnych umiejętności (np. jazda na rowerze, pisanie, czytanie), ale usprawnianiem pracy systemów sensorycznych i procesów układu nerwowego, które są bazą do rozwoju m.in. tych umiejętności.

W toku pracy tą metodą terapeuta stymuluje zmysły dziecka oraz usprawnia takie zakresy, jak np.: motoryka mała, motoryka duża, koordynacja wzrokowo-ruchowa.

Integracja Sensoryczna

nie jest substytutem rzeczywistej edukacji, może natomiast poprawić uczenie się i sprawić, że będzie ono łatwiejsze.
Terapia odbywa się w sali specjalnie do tego przystosowanej i wyposażonej w odpowiednie przyrządy.

Zadaniem terapeuty jest, przy zastosowaniu odpowiednich technik, eliminowanie, wyhamowywanie lub ograniczenie niepożądanych bodźców obecnych przy nadwrażliwościach sensorycznych lub dostarczanie silnych bodźców, co jest konieczne przy podwrażliwościach systemów sensorycznych.

Zadania stawiane przed dzieckiem znajdują się w strefie najbliższego rozwoju. Oznacza to, że każde z nich stanowi wyzwanie dla dziecka i jego układu nerwowego – nie jest zbyt łatwe i nie jest zbyt trudne. Ciągłe balansowanie na granicy możliwości dziecka poprawia organizację pracy układu nerwowego, wyzwala więcej reakcji adaptacyjnych i wpływa na procesy uczenia się.

Zadaniem terapeuty jest stałe monitorowanie i analizowanie zachowania dziecka, które to działania umożliwiają właściwy dobór kolejnych aktywności oraz pomocy terapeutycznych.

Diagnoza i terapia

Diagnoza i terapia integracji sensorycznej mogą być prowadzone wyłącznie przez certyfikowanego terapeutę.
Diagnoza to 3 spotkania – każde trwa ok. 50 min.

Na proces diagnozy składają się specjalne metody, m.in.:

  •  Południowo-Kalifornijskie Testy Integracji Sensorycznej (SCSIT) – które oceniają między innymi: planowanie ruchu, praksje oralne, różnicowanie wrażeń dotykowych, naśladownictwo ruchowe, równowagę, koordynację wzrokowo-ruchową;
  •  obserwacje kliniczne – oceniające między innymi: lateralizację, odruchy prymitywne wg Sally Goddard, napięcie mięśni, pracę gałek ocznych, poziom pobudzenia systemu przedsionkowego.

Kluczowym elementem diagnozy jest obserwacja dziecka w czasie jego swobodnej i zaplanowanej aktywności.

Dla diagnosty szczególnie ważna jest reakcja dziecka na proponowane zadania ruchowe z wykorzystaniem specjalistycznego sprzętu.

Pierwsza część diagnozy to przeprowadzenie badań kwestionariuszowych oraz szczegółowego wywiadu dot. m.in. stanu zdrowia dziecka, okresu rozwoju prenatalnego (płodowego), perinatalnego (okołoporodowego) i postnatalnego (po urodzeniu), czasu osiągania „kamieni milowych” w obszarze rozwoju ruchowego, poznawczego, rozwoju mowy.

Druga część to praca z samym dzieckiem – przeprowadzane są testy i obserwacje.

Trzecia część diagnozy to podsumowanie obserwacji, opracowanie wyników, sporządzenie opinii oraz przedstawienie, a także omówienie problemów dziecka z rodzicami.

W jakim wieku?

Należy pamiętać, że jak każdy proces diagnostyczny, również ocena rozwoju integracji sensorycznej, jest bardzo indywidualna. Nie wszystkie dzieci podlegają w całości wyżej wymienionej procedurze. Ze względu na wiek, rodzaj czy nasilenie zaburzeń, utrudniony kontakt czy niepełną współpracę, diagnoza może mieć inną formułę.

Dzieci poniżej 4 roku życia oraz te, wobec których nie można zastosować testów (np. dzieci ze spektrum autyzmu, dzieci z upośledzeniem umysłowym oraz dzieci niewspółpracujące z innych powodów) badane są próbami obserwacji klinicznej.

UWAGA! Diagnozujemy oraz prowadzimy terapię integracji sensorycznej dla dzieci już od 3 roku życia!

Warto podkreślić, że z problemów w zakresie integracji sensorycznej dzieci nie wyrosną. Te problemy będą „rosły” razem z nimi.
Dlatego tak ważna jest wczesna interwencja, która wspiera system nerwowy tak,
aby mógł on prawidłowo odbierać, interpretować i organizować napływające informacje zmysłowe.

Na diagnozę i terapię SI zapraszamy dzieci w wieku 3 – 13 lat.

Niemowlę

  • Podczas trzymania jest sztywne lub wiotkie
  • Ma problemy z jedzeniem i/lub spaniem
  • Jest wyjątkowa wybrane
  • Niel lubi byc przytulone
  • Samo się nie uspokaja

Przedszkolak

  • Jest ciągle w ruchu; nie może znaleźć sobie miejsca na dłużej
  • Jest wybredny pod względem faktur odzieży i obuwia
  • Często ma ataki złości
  • Place zabaw go przytłaczają
  • Jest nadwrażliwy na zapach, światło i dźwięk

Uczeń w szkole

  • Może bawić się zbyt brutalnie
  • Czuje się niezręcznie w sytuacjach towrzyskich
  • Ma problem z pisaniem, zapinaniem guzików, zasuwaniem suwaków itp.
  • Źle znosi zmianę miejsc lub aktywności
  • Jest impulsywny
  • Boi się próbować nowych rzeczy
  • Nie rozumie reguł przestrzeni osobistej
  • Ma niezgrabne, nieskoordynowane ruchy
  • Nie kończy zdań, łatwo się rozprasza i jest niespokojny
  • Lubi rutynę
  • Ma problemy ze skupieniem uwagi
  • Przez długi czas kończy podejmowane zadania
  • Ma problem ze zrozumieniem i odpowiedzią na fizyczny dotyk

Dorosły

  • Nerwowość
  • Szybko się obraża
  • Agresywnie jeździ samochodem
  • Poszukuje aktywności dostarczających dawki adrenaliny
  • Impulsywny
  • Wybiórczy pokarmowo/zapachowo
  • Głośno mówi lub przeciwnie: bardzo cicho – nieśmiały

Dla kogo SI?
Objawy dysfunkcji

Nieprawidłowa integracja sensoryczna przejawia się tzw. dysfunkcjami, czyli zaburzeniami.
Pojawiają się one, gdy układ nerwowy niewłaściwie organizuje bodźce zmysłowe.
Dysfunkcje nie są związane z uszkodzeniem narządów zmysłów, np. z niedosłuchem czy krótkowzrocznością.
Oczywiście, jeśli istnieją obawy dotyczące sprawności poszczególnych analizatorów, niezbędna jest konsultacja lekarska.

Objawy dysfunkcji integracji sensorycznej najczęściej manifestują się:
  • wzmożoną lub obniżoną wrażliwością na bodźce,
  • niewłaściwym poziomem uwagi,
  • obniżonym poziomem koordynacji ruchowej,
  • opóźnionym rozwojem mowy,
  • nieprawidłowym poziomem aktywności ruchowej,
  • trudnościami w zachowaniu.
Zaburzenia integracji sensorycznej mogą być rozpoznawane u dzieci:
  • w normie intelektualnej,
  • z trudnościami szkolnymi (np. problemy z ortografią, czytaniem, pisaniem),
  • trudnościami w uczeniu się (np. trudności z koncentracją, niechęć do nauki),
  • z grupy wysokiego ryzyka (zagrożona ciąża, wcześniactwa, obciążenia okołoporodowe, cesarskie cięcie, czynniki dziedziczne).
  • z niepełnosprawnością intelektualną,
  • z niepełnosprawnością ruchową,
  • ze spektrum autyzmu,
  • z nadpobudliwością psychoruchową,
  • z mózgowym porażeniem.

Ich nasilenie jest różne, od lekkiego do znacznego.

Dysfunkcje integracji sensorycznej wpływają na uczenie się, zachowanie i rozwój społeczno-emocjonalny dziecka.

Objawy zaburzeń Integracji Sensorycznej

  • Ma trudności z jedzeniem (trudności ze ssaniem, gryzieniem, preferowanie ograniczonych typów pokarmów)
  • Ma trudności ze spaniem (trudności w zasypianiu, częste wybudzenia w nocy i kłopoty z ponownym zaśnięciem)
  • Źle toleruje wykonywanie przy nim czynności pielęgnacyjne i higieniczne, takie jak: obcinanie włosów, paznokci, mycie twarzy, zębów, smarowanie kremem, czesanie, czyszczenie nosa, uszu itp.
  • Dziecko jest bardzo poirytowane przy zmianie ubrania, wydaje się mu być niewygodnie w określonych typach ubrań
  • Nie lubi być przytulane, odpycha się od osoby, która go trzyma w ramionach
  • Jest nadmiernie aktywne, wciąż w ruchu lub też jest letargiczne, ospałe
  • Występują opóźnienia w rozwoju w zakresie „kamieni milowych”:
    • dziecko późno siada,
    • dziecko późno raczkuje (lub pomija ten etap, ewentualnie tylko pełza),
    • dziecko późno stawia pierwsze kroki,
    • dziecko późno wypowiada pierwsze słowa,
    • dziecko wypowiada całe zdania (lub pomija okres gaworzenia, wokalizacji)
  • Unika manipulacji zabawkami/przedmiotami zwłaszcza tymi, które wymagają zręczności
  • Mało wyraźna reakcja na ból, opóźniona reakcja na ból
  • Nie umie się samo uspokoić np. poprzez ssanie smoczka, patrzenie na zabawkę, słuchanie głosu opiekuna
  • Przejawia duży lęk przed upadkiem lub wysokością, okazuje niepokój, gdy musi oderwać nogi od podłoża, np. wejść na wysokie schody, na drabinkę, usiąść na wysokim stołku
  • Jest nadruchliwe, nie może usiedzieć/ustać w jednym miejscu
  • Jest impulsywne, nadwrażliwe emocjonalnie, często się obraż
  • Nieumyślnie wchodzi lub wpada na meble, ściany, inne dzieci
  • Trudności z opanowaniem treningu czystości
  • Unika dziecięcego baraszkowania z rodzicami lub rodzeństwem
    Ma słabą równowagę: potyka się i upada częściej niż rówieśnicy, prawie zawsze ma jakiś siniak czy zadrapanie
  • Podczas dłuższego siedzenia ma trudności z utrzymaniem głowy w pozycji pionowej, podpiera ją ręką, kładzie się na stoliku itp.
  • Nie lubi karuzeli, huśtawki, lub przeciwnie – uwielbia to
  • Nie zwraca uwagi na skaleczenia, jest wytrzymałe u dentysty
  • Jest nadwrażliwe na hałas (często zatyka uszy, samo hałasuje – mruczy, śpiewa pod nosem), nadwrażliwe na pewne zapachy
  • Nie lubi być przytulane, nie lubi pewnych typów ubrań, narzeka na metki
  • Źle toleruje wykonywanie przy nim czynności pielęgnacyjne i higieniczne, takie jak: obcinanie włosów, paznokci, mycie twarzy, zębów, smarowanie kremem, czesanie, czyszczenie nosa, uszu itp.
  • Nabywanie nowych umiejętności ruchowych sprawia mu trudność, np. jazda na rowerze, rzucanie i łapanie piłki, pływanie
  • Unika nowych zabaw ruchowych
  • Jest nadmiernie aktywne, wciąż w ruchu lub przeciwnie: jest letargiczne, ospałe
  • Ma trudności z opanowaniem lub unika czynności takich jak: zapinanie ubrań, zdejmowanie butów, wiązanie butów, rysowanie, wycinanie, ma kłopoty z cięciem nożyczkami, rysowaniem po śladzie, kalkowaniem itp.
  • Przejawia duży lęk przed upadkiem lub wysokością, okazuje niepokój, gdy musi oderwać nogi od podłoża, np. wejść na wysokie schody, na drabinkę, usiąść na wysokim stołku,
  • Niewłaściwie czy wręcz dziwacznie trzyma różne przedmioty codziennego użytku, np. nożyczki, sztućce czy przybory do pisania
  • W nowym miejscu czuje się zagubione, potrzebuje sporo czasu by zdobyć orientację w otoczeniu
  • Szybko przechodzi od płaczu do śmiechu, ma nagłe wybuchy złości
  • Opóźnienia w rozwoju mowy, kłopoty z artykulacją, trudno zrozumieć, co dziecko mówi
  • Dziecko ma trudności ze zrozumieniem poleceń
  • Dziecku trudno skupić się na jednej czynności; często nie wraca do porzuconej czynności
  • Trudno się koncentruje, a łatwo rozprasza
  • Wchodząc/schodząc po schodach częściej niż inne dzieci trzyma się poręczy, niepewnie stawia nogi
  • Często myli stronę prawą i lewą, w obrębie własnego ciała oraz w otaczającej przestrzeni, podczas gier zespołowych zdarza się, że biegnie w innym kierunku niż jego drużyna, w inną stronę niż piłka, którą ma złapać, jest zdezorientowane, ma słabe wyczucie odległości
  • Jest nadwrażliwe na hałas (często zatyka uszy, samo hałasuje – mruczy, śpiewa pod nosem), nadwrażliwe na pewne zapachy,
  • Nie lubi być przytulane, nie lubi pewnych typów ubrań, narzeka na metki,
  • Dziecko nie może usiedzieć w miejscu, jest wciąż w ruchu, wierci się w ławce, wstaje podczas lekcji lub też dziecko jest ospałe, prowadzi siedzący tryb życia
  • Dziecko ma trudności z czytaniem – zwłaszcza na głos
  • Dziecko ma kłopoty z pisaniem, pisze wolno, nie mieści się w liniach, nieprawidłowo trzyma długopis
  • Dziecko wolno wykonuje zadania, jest prawie zawsze ostatnie
  • Dziecko jest niezdarne, często potyka się
  • Myli słowa dźwiękowo podobne
  • Mowa dziecka jest niewyraźna, występuje nieprawidłowa artykulacja
  • Dziecko ma trudności z koncentracją uwagi
  • Podczas dłuższego siedzenia ma trudności z utrzymaniem głowy w pozycji pionowej, podpiera ją ręką, kładzie się na stoliku itp.
  • Trudno się koncentruje, a łatwo rozprasza
  • Bywa uparte, negatywistyczne
  • Często myli stronę prawą i lewą, w obrębie własnego ciała oraz w otaczającej przestrzeni, podczas gier zespołowych zdarza się, że biegnie w innym kierunku niż jego drużyna, w inną stronę niż piłka, którą ma złapać, jest zdezorientowane, ma słabe wyczucie odległości
  • Ma trudności z czytaniem i pisaniem, częściej niż inne dzieci w jego wieku myli, odwraca znaki graficzne, ma trudności w przepisywaniu, przerysowywaniu z tablicy